Tháp Eiffel, cầu Long Biên Hà Nội và cầu Tràng Tiền Huế

Tháp Eiffel, cầu Long Biên Hà Nội và cầu Tràng Tiền Huế – ©Mathilde Tuyết Trần, France 2016

Tháp Eiffel mang mầu cờ Pháp trong ngày lễ quốc khánh 14-07-2015: Photo: Thierry Chesnot/Getty Images)

Tháp Eiffel mang mầu cờ Pháp trong ngày lễ quốc khánh 14-07-2015: Photo: Thierry Chesnot/Getty Images

Không có ai đến Paris mà không đến thăm tháp Eiffel và chụp ít nhất một tấm ảnh làm kỷ niệm, nhất là du khách đến từ bốn phương tám hướng của thế giới. Để chụp ảnh, du khách thích đến phía bên kia của khu vực tháp Eiffel, trên Trocadero, hầu có thể « lấy » hình ảnh của nguyên vẹn cái tháp vào trong khung ảnh. Hiện nay, vị trí của tháp Eiffel được định vị như sau: thuộc quận 7 Paris, nằm ở phía Đông-Bắc của vườn hoa Champ-de-Mars, bên cạnh bờ sông Seine.

Nhưng khi đến thăm Việt Nam, có ai đi trên cầu Long Biên (le pont Doumer) bắc ngang sông Hồng tại Hà Nội ngắm từng cái bù looong và nhớ về Paris ?

và có ai đứng trên cầu Tràng Tiền bắc ngang qua dòng sông Hương rộng lớn ở Huế ngắm dòng nước chảy xiết, những con đò thơ mộng để từ cố đô Huế mà nhớ đến tháp Eiffel ?

Trời chiều trên cầu Long Biên. Photo: MTT

Trời chiều trên cầu Long Biên. Photo: MTT

Cầu Long Biên dài 1.682 mét gồm có 19 nhịp dầm thép được xây dựng làm cầu cho xe lửa, xe đạp và người đi bộ trên trục đường từ nhà ga Hàng Cỏ (Hà Nội) ngang qua sông Hồng đi về hướng Lào Cai, và Vân Nam (Trung quốc). Cầu Long Biên được xây dựng theo phong cách của Eiffel, công ty thực hiện là Daydé&Pillé thuộc nhóm công ty Gustave Eiffel. Cầu Long Biên được xây dựng vào năm 1898 và kết thúc vào ngày 28-02-2902 dưới thời vua Thành Thái, cùng được vua Thành Thái, hai viên toàn quyền Paul Doumer và Paul Beau khánh thành. Phí tổn xây dựng cầu lên đến 10,5 triệu quan tiền Pháp. Thời Pháp thuộc tên cầu là pont Paul-Doumer.

Cầu Trang Tiền - Huế

Cầu Trang Tiền – Huế

Cầu Tràng Tiền (tên thời Pháp thuộc là Pont Clemenceau) nối hai bờ sông Hương trong trung tâm thành phố Huế dài 403 mét, rộng 6 mét, gồm có « sáu vai mười hai nhịp ». Cũng trong thời vua Thành Thái, năm 1897 công trình xây dựng cầu Tràng Tiền được giao cho công ty Gustave Eiffel thực hiện. Sau hai năm xây dựng, cầu được khánh thành với cái tên « Cầu Thành Thái ».

Bưu điện chính của thành phố Saigon, nay là thành phố Hồ Chí Minh, được Pháp xây dựng vào năm 1886 cho đến năm 1891 bởi kiến trúc sư Auguste Henri Vildieu và Alfred Fouhoux, có sự tham dự của công ty Gustave Eiffel thiết kế và thực hiện vòm nóc nhà bằng sắt thép. Ngoài ra, còn nhiều công trình công cộng tại Việt Nam như một số nhà chợ như chợ Cao Lãnh, chợ Long Châu, chợ Tân An, chợ Tân Quí Đông…được công ty Eiffel thực hiện.

Tháp Eiffel, trong dự án xây dựng, mang tên là « tháp cao 300 mét », sau đó thì được mang tên người kiến trúc sư đã xây dựng lên nó, ông Gustave Eiffel và những người cộng sự của ông, cho cuộc Triển lãm thế giới tại Paris vào năm 1889.

Jules Ferry, vào ngày 08-11-1884, khi ấy là Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng (1883-1885), ký quyết định tổ chức Triển lãm thế giới tại Paris trong thời điểm từ 05-05 cho đến 31-10-1889, trong mục đích kỷ niệm 100 năm Cách mạng Pháp 1789.

Ông Alexandre Gustave Bonickhausen, gọi là  Eiffel, sinh ngày 15-12-1832 tại Dijon, qua đời ngày 27-12-1923 tại Paris, là người xây dựng tháp Eiffel mang tên ông, pho tượng Nữ thần Tự Do đặt tại New York và những công trình kiến trúc khác...như ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Photo: Hulton Archive/Getty Images

Ông Alexandre Gustave Bonickhausen dit Eiffel, gốc Đức, sinh ngày 15-12-1832 tại Dijon, qua đời ngày 27-12-1923 tại Paris, là người xây dựng tháp Eiffel mang tên ông, pho tượng Nữ thần Tự Do đặt tại New York và những công trình kiến trúc khác…như ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Photo: Hulton Archive/Getty Images

Trong dự án ban đầu thì hai kỹ sư thuộc công ty Eiffel là Maurice Koechlin và Emile Nouguier phác họa vào tháng 6 năm 1884 một ngọn tháp bằng kim loại 300 mét hầu làm cái đinh thu hút khách tại cuộc Triển lãm 1889. Nhưng Gustave Eiffel không bằng lòng với bản phác thảo này và cho nghiên cứu lại bởi Stephen Sauvestre, kiến trúc sư trưởng của công ty Eiffel. Sauvestre kiến thiết lại bốn trụ cột thêm bằng bê tông và cho đến tầng một của tháp với những trụ sắt hình cung cho chắc chắn hơn, cùng một số những củng cố kiến trúc khác.

Bản vẽ này đã làm vừa ý Eiffel, khiến cho ông nộp đơn bản quyền tác phẩm xây dựng tháp vào ngày 18-09-1884 với tên ba người: Eiffel, Koechlin và Nouguier. Sau đó, Eiffel mua lại bản quyền của Koechlin và Nouguier, để chỉ có ông là người sở hữu bản quyền duy nhất.

Cùng một lúc với dự án của Eiffel thì có một dự án cạnh tranh của hai người khác, ông Sebillot, kỹ sư, và ông Jules Bourdais, kiến trúc sư, với công trình một ngọn tháp đèn pha xây bằng đá hoa cương có một chiều cao cũng 300 mét. Nhưng về mỹ thuật thì dự án tháp đá có vẻ đẹp cổ điển hơn là cái mỹ thuật hiện đại và kỹ thuật của một ngọn tháp bằng sắt thông suốt.

Xây móng chân tháp Eiffel vào tháng 1 năm 1887

Xây móng chân tháp Eiffel vào tháng 1 năm 1887

Gustave Eiffel không phải là kỹ sư xây dựng tháp nhưng ông là chủ sở hữu và xúc tiến thực hiện các công việc hành chánh về phía chính phủ, quản lý công cộng…để cho để án được chấp nhận và thực hên.

Khi ấy có hai vấn đề được phía chính phủ đặt ra là hệ thống thang máy không được vừa ý, khiến cho Eiffel phải thay đổi công ty xây dựng thang máy, và địa điểm đặt tháp.

Cuối cùng thì địa điểm được lựa chọn là đặt tháp ngay tại khu vực Champ-de-Mars, khi ấy còn là một khoảng đất trống rộng mênh mông dùng làm khu vực triển lãm, xem cái tháp như là một cái cổng chào, ra vào, vĩ đại.

Một trong những móng tháp phải chịu đựng được một sức nặng tổng cộng là 7.300 tấn thép của tháp cao 324 mét

Một trong những móng tháp phải chịu đựng được một sức nặng tổng cộng là 7.300 tấn thép của tháp cao 324 mét

Ngày 08 tháng 1 năm 1887 một bản hợp đồng được ký kết giữa Edouard Lockroy, bộ trưởng bộ Thương mại đại diện cho chính phủ Pháp, ông Eugène Poubelle, thủ hiến vùng sông Seine, đại diện cho thành phố Paris và ông Gustave Eiffel. Phí tổn xây dựng được dự trù là 6,5 triệu quan tiền vàng Pháp của thời điểm đó, chính phủ tài trợ 1,5 triệu quan tiền vàng, phần còn lại do công ty Gustave Eiffel nhận trách nhiệm và vay nợ của một tổ hợp gồm có ba ngân hàng. Để thâu lại vốn, hợp đồng cũng dự trù sẽ bán vé tham quan tháp. Và cuối cùng là điều khoản sau khi hết thời gian triển lãm, thành phố Paris sẽ là chủ sở hữu của tháp, nhưng ông Eiffel là chủ đầu tư và xây dựng của dự án thì được quyền thâu lợi nhuận trong 20 năm, cho đến năm 1909 thì tháp Eiffel sẽ thuộc hẳn về thành phố Paris.

Đến tháng 12 năm 1888 thì tầng thứ ba của ngọn tháp Eiffel được hoàn tất ở một chiều cao là 267,1 mét

Đến tháng 12 năm 1888 thì tầng thứ ba của ngọn tháp Eiffel được hoàn tất ở một chiều cao là 267,1 mét

Trên thực tế, Gustave Eiffel được ký thêm một hợp đồng gia hạn quyền sử dụng thương mại của ông thêm 70 năm nữa, kể từ ngày 01-01-1910. Sau đó, thì một công ty quản lý hỗn hợp công và tư được thành lập trong khoàng từ 1980 đến 2005. Kể từ 2005 thì Hội đồng thành phố Paris thành lập công ty quản lý mới gọi tắt là SETE (Sociéte d’exploitation de la tour Eiffel) gồm có 60% cổ phần thuộc thành phố Paris và 40% cổ phần công ty tư nhân,

Công trình xây dựng tháp Eiffel được bắt đầu vào ngày 28-01-1887 và kết thúc kịp thời vào tháng 3 năm 1889 trước khi cuộc Triển lãm được chính thức khai mạc. 250 người thợ làm liên tục tại nơi xây dựng, nhưng một phần lớn của công việc kiến trúc được thực hiện tại công ty Eiffel ở Levallois-Perret, rồi chuyên chở đến. Cho đến độ cao 30 – 45 mét thì các mảnh sắt được bắc lên bằng cần cẩu, nhưng kể từ độ cao 45 mét trở lên thì công nhân phải xây dựng những dàn thang làm việc bằng gỗ. Sắt dùng cho tháp Eiffel được mua một phần từ các quặng của Algérie (Zaccar và Rouina) và do công ty Dupont et Fould ở Pompey thuộc vùng Lorraine cung cấp.

Phí tổn xây dựng vượt trội hơn 1,5 triệu quan tiền vàng so với dự tính ban đầu là 6,5 triệu, tức là 8 triệu quan tiền vàng. Nhưng trong tổng số 32 triệu người tham dự triển lãm, có khoảng 2 triệu người mua vé tham quan tháp Eiffel.

Kể từ tháng 10 năm 1898 cho đến nay, ngọn tháp Eiffel cũng được sử dụng làm cột sóng điện cho các đài truyền thanh và truyền hình.

Tháp Eiffel đã trở thành biểu tượng văn hóa, lịch sử và chính trị của thủ đô Paris, của nước Pháp. Mỗi khi có một sự kiện đặc biệt thì những kiến trúc chiếu đèn trên tháp là một biểu hiện đặc biệt, và ánh sáng, mầu sắc, cùng với ý nghĩa của sự kiện làm tăng thêm giá trị tinh thần cho ngọn tháp Eiffel.

Một cuối năm ở Huế, ngồi bên bờ sông Hương thanh bình êm ả, ngắm nhìn ánh đèn 7 mầu thay đổi luôn luôn trên cầu Tràng Tiền rọi xuống dòng nước chảy lăn tăn mát rượi, tôi không khỏi nhớ về không khí xuống cấp, u buồn như thể của một quá khứ thê thảm xa xôi trên cầu Long Biên Hà Nội, trong cùng thời gian này đang trôi qua. Hình ảnh những đôi vợ chồng lên cầu Long Biên chụp ảnh ngày cưới, tôi đi theo sau, nhặt được bó hoa của một cô dâu đánh rơi, đọng lại không quên trong một tình cảm nhớ nhung về Hà Nội, ấm cúng và thân thiện. MTT 04-04-2016