Đón Xuân – Préparation pour la fête du Tết

Đón Xuân – Préparation pour la fête du Tết ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr

Cet article est tendrement dédié à Anouk, Nick et Sasha.

La saison de la préparation de la fête du Tết, deux semaines avant le premier jour de la nouvelle année lunaire, est souvent mouvementée, dans un état où rien ne va plus. Les uns se hâtent de terminer tous les travaux, les commandes, déjà un mois avant la fête les services comme les couturiers, les peintres en bâtiment…n’acceptent plus des nouvelles commandes, ils sont saturé de travail.
Les autres profitent du temps doux du solstice de printemps, qui cette année au Vietnam était le 04 février 2015. C’est à cette saison qu’ils effectuent les voyages du printemps (Du Xuân). Les gens bougent dans tous les sens, au point que la chasse au billet d’avion, de train ou bien de bus, pour ceux qui doivent rentrer chez eux devient de plus en plus compliquée, après des mois de travail loin de la famille, il faut s’y prendre longtemps à l’avance pour acheter son billet de transport.

Hai tuần trước Tết là một khoảng thời gian hấp tấp nhộn nhịp. Người thì vội vã làm cho xong mọi công việc, mọi hàng đặt, một tháng trước Tết những công việc dịch vụ như may thêu, sơn nhà cửa không còn nhận thêm việc mới nữa, ai cũng lặn ngộp trong công việc đã nhận. Người thì tận dụng thời tiết êm dịu vào Xuân để đi du Xuân. Ai ai cũng xuôi ngược bốn phương tám hướng, vé tàu, vé xe, vé máy bay…đều hết, nhất là những người đi làm xa gia đình phải về quê ăn Tết thì họ đã « lên phương án » mua vé giữ chỗ từ lâu. Rất nhiều người Việt vẫn thực hiện truyền thống « Mông một Tết Mẹ, mồng hai Tết Cha, mồng ba Tết Thấy », con cháu hẹn nhau về lễ Tết cha mẹ, biếu quà, chúc sức khỏe, học trò cùng lớp tụ họp nhau lại để đi đến tận nhà thầy giáo lễ Tết thầy. Sự biết ơn thành kính và niềm tôn trọng sâu xa công lao sinh thành, dưỡng dục và giáo huấn từ một đứa trẻ sơ sinh cho đến khi trưởng thành, nên người tốt, có chỗ đứng trong xã hội, biết trên biết dưới, nhất là trong ba bậc tôn kính thì người mẹ là trên hết, chính là một nét đặc trưng của văn hóa và đạo đức Việt.

Soleil de la tombée du jour sur le lac Nui Coc, Thai Nguyen. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Chiều buông trên Hồ Núi Cốc vào tiết Lập Xuân

Au Temple de Trieu Da (Trieu Vu Vuong) à Thai Binh. ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Thăm đền thờ Triệu Đà (Triệu Vũ Vương) ở Thái Bình

Le printemps au Vietnam est aussi la saison des mariages. Cette photo fixe le moment magique dans la vie sociale et sentimentale d’une jeune femme (pas encore reconnue « mariée »). Le jour du mariage, une délégation de la famille du jeune homme (sans ses parents) part pour aller « demander » la jeune femme ( pas seulement la main) à son domicile , c’est à dire, chez ses parents. De nos jours, le convoi de mariage se compose de voitures modernes, la voiture des jeunes mariés décorée avec des bouquets de fleurs et siglée du mot « bonheur ». Arrivé au domicile de la future mariée, une ou un représentant (souvent un ou une ami qui « porte bonheur ») de la famille du jeune marié rentre seul chez les parents de la fille, et exprime solennellement la demande. Quand la famille a donné son accord, le représentant retourne à sa délégation qui patiente dans la rue, pour annoncer la bonne nouvelle. Alors, les deux familles au complet se présentent l’une à l’autre, dans un atmosphère un peu tendue, mais gaie. Le jeune homme a alors le droit de rentrer dans le domicile de ses désormais futur « beaux parents », accompagne sa fiancée à l’autel des ancêtres de la famille pour y demander leur permission (et oui, tout le monde doit être d’accord, même dans l’au-delà). Ils ne sont pas encore mariés d’après la tradition, mais la moitié du processus est engagée . La mariée monte avec son fiancé dans leur voiture (jadis portée dans un hamac), suivie par les voitures des « demandeurs » et les voitures de sa famille, en plus. Ce convoi doit prendre exactement le même chemin qu’à l’aller, si une déviation est imposée, ça porte malheur. En route, la fiancée jette des billets de banque (des vrais) pour prier pour son bonheur, sa chance. Arrivé au domicile du jeune fiancé, en descendant de la voiture, c’est le moment magique, c’est le moment où elle quitte définitivement ses propres parents, pour devenir une fille (belle fille) d’une autre famille, où elle reste (normalement) jusqu’à la fin de sa vie. Ce premier pas est aujourd’hui, dans certains cas seulement symbolique, après le mariage les jeunes mariés gagnent leur propre toit. Elle est reçue et acceptée par les parents du marié, qui l’attendent à la porte. Entrée dans la famille du jeune homme, elle accompagne son fiancé à l’autel des ancêtres de la famille pour y leur demander aussi leur permission. Ensuite, devant les deux familles et souvent des centaines d’invités, les parents du marié annoncent « le mariage », les deux jeunes fiancés échangent leurs bagues. À ce moment là, ils passent du stade fiancés à celui de « mariés ». D’antan, les mariages civils à la mode administrative occidentale n’étaient pas obligatoires. Mais un mariage traditionnel est encore et toujours indispensable au Viet Nam. Mùa Tết cũng là mùa cưới. Ngày cô dâu lên xe hoa về nhà chồng là ngày « đổi đời » trong địa vị xã hội và tình cảm của cô gái trẻ. Bước chân đầu tiên xuống xe hoa là bước đi từ giã chính thức gia đình ruột thịt của mình để về làm con (dâu) một gia đình khác, nơi mình sẽ ở và thực hiện bổn phận với chồng và gia đình chồng cho đến cuối cuộc đời. Nhưng bây giờ, về nhà chồng nhiều khi chỉ là một nghi thức hôn lễ, vì đôi vợ chồng mới cưới đã có mái ấm riêng. Tuy thế, một đám cưới truyền thống theo tục lệ nghi lễ Việt Nam vẫn còn là một sự « bắt buộc » vui tươi, hạnh phúc cho tất cả mọi người, và buồn cho những ai không có được một đám cưới trong đời. Photo: Mathilde Tuyet Tran, France 2015

Les graveurs sur bronze à Thai Binh se hâtent pour finir leurs commandes avant la fête du Tet. ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Những người thợ nghệ nhân làng đồng Thái Bình đang hấp tấp làm cho xong sản phẩm để giao hàng trước Tết. Làng đúc đồng vang rền tiếng búa gõ, tiếng cưa máy trên những tấm đồng trang trí tuyệt đẹp.

Il travaille attentivement, ne sent ni le froid ni l’humidité de la pluie fine de printemps, dans un atelier ouvert à tous vents. ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Người nghệ nhân tạc đồng chăm chú làm việc, như không kể đến cái giá buốt và sự ẩm ướt của những cơn mưa phùn mùa xuân.

Les étoiles rouges de Noel en Europe sont les fleurs de décoration pour la fête du Tet au Vietnam. Venant de Dalat, les étoiles rouges décorent le lac Hoan Kiem à Hanoi. ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Hoa đến từ Dà Lạt tô điểm cho Hồ Hoàn Kiếm.

Les employés du PTT – « Petit Travail Tranquille » – réparent les cables téléphoniques en rigolant à Hanoi. ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Nhân viên sửa chữa đường giây điện thoại vừa làm việc vừa cười đùa vui vẻ.

Le canard est un plat populaire et bon marché au VietNam, mais souvent il faut commander un canard entier de 3, 4 kilos, pour deux personnes, c’est trop ! Grillade de canard dans une rue de Hanoi, rue Gia Ngu. ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Vịt là một món ăn bình dân và rẻ tiền ở Việt Nam, nhưng nhiều khi phải mua nguyên một con cho hai người ăn thì nhiều quá, ăn không hết !

Le modèle traditionel d’un autel des ancêtres, version de luxe en laque noire nacré précieusement. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr. Một kiểu mẫu bàn thờ gia tiên hàng sang trọng bằng gỗ sơn mài đen bóng cẩn xà cừ rất tinh vi và mỹ thuật.

D’après les chiffres officiels le secteur du tourisme au Vietnam a amené 7.572.352 touristes étrangers (y compris les « Vietkieu, Vietnamiens vivant à l’étranger ») et un revenu total d’environ 200 milliards vnd (équivalent à 10 milliards usd) en 2013. L’OMT (Organisation Mondiale du Tourisme) confirmait que la croissance du secteur du tourisme est la plus haute du monde dans la zone géographique du Sud-Est Asiatique (y compris le Vietnam): 10% à la fin 2012 ! Une partie de la jeunesse d’aujourd’hui s’engage dans ce secteur de service. Dotés d’un diplôme d’études qui durent 3 ans après le bac, équivalent à un BTS Français, ces jeunes travaillent de « bas en haut » dans les établissements touristiques privés ou publics. Ils comment au bas de l’échelle, comme serveurs, service de chambre, cuisiniers, avec un salaire minimal, parfois même pas 100.000 vnd par jour (4,5 $ usd). Les serveurs sont moins payés que les autres services, pourtant en étant au front de la bataille ils travaillent dur, courir, porter lourd, se lever tôt, coucher tard les jours d’affluence. Mais ces jeunes aiment leur métier et sont tous laborieux. Une des représentants admirables de ces jeunes est Luu Thi Nuong, souriante, vive, prévoyante, attentive, deux ans d’expérience dans son métier, à travers elle le « Bonjour Vietnam » au petit déjeuner n’est pas galvaudé. Mùa Tết Là mùa xuân, thời tiết trở nên đẹp hơn, và cũng là khởi đầu mùa du lịch cho năm mới. Thống kê chính thức của Tổng Cục Du Lịch Việt Nam cho biết năm 2013 có tổng cộng 7.572.352 lượt du khách nước ngoài (kể luôn cả thành phần gọi là « Việt kiều ») đến/về thăm Việt Nam, đem lại nguồn thu nhập tổng cộng 200 tỷ đồng (tương đương với 10 triệu đô la Mỹ). Một đội ngũ trẻ đang vươn lên trong ngành du lịch Việt Nam. Đó là những người đã tốt nghiệp Cao đẳng nghiệp vụ sau 3 năm học trình, các em bắt đầu đi lên từ nấc thang thấp nhất trong ngành: dịch vụ bàn, dịch vụ phòng, dịch vụ bếp, với một mức lương khá thấp, có khi chưa đến 100.000 vn đồng một ngày, lại phải chịu khó thức khuya, dậy sớm, chạy, bưng nặng. Nhưng tất cả đều siêng năng, yêu nghề. Một thí dụ điển hình là cô Lưu Thị Nương, lúc nào cũng tươi cười, tích cực, tế nhị, chăm sóc và thông minh, khiến cho câu chào « Bonjour Vietnam » thực sự có ý nghĩa đối với du khách.

 Le gâteau de riz, un plat froid traditionnel incontournable pour la fête du Tet au Vietnam, l’un est le Symbole de la Terre avec sa forme carrée et épaisse, le second le Symbole du Ciel, rond et mince, tout en blanc, fait avec la farine de riz gluant, est moins aimé, son goût est trop fade.

Le premier, plus apprécié est un gâteau composé de riz gluant, de grains de soja, de viande de porc et d’épices, est plus savoureux et très nourrissant. On prépare généralement le gâteau de riz juste après la date 23 décembre lunaire, jour de la cérémonie du Génie du Feu, pour la consommation pendant les jours du Tet.

Dans les villages d’antan, les habitants du village se rassemblaient au Temple du village, faisaient leurs gâteaux de riz pendant deux, trois jours sur la cour du Temple. Cette activité conviviale se présente en même temps une « fête » joyeuse pour que les jeunes du village se rapprochent, et souvent quelques mois après les nuits de veilles des marmites de gâteaux de riz, les mariages s’annoncent.

La préparation du gâteau de riz commence par la préparation séparée des ingrédients: laver les feuilles, tremper du riz gluant dans l’eau, tremper les grains de soja dans l’eau, découper et mariner des morceaux de poitrine de porc dans un mélange de sel, de poivre et d’ail. Ensuite, on cuit les grains de soja dans l’eau salée, pour former la pâte de soja.

Bánh chưng hình vuông vắn dày dặn, biểu tượng cho Đất, là một món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết. Bánh dầy hình tròn, mỏng, mầu trắng bột nếp,  biểu tượng cho Trời, ít được thích ăn vì vị bánh nhạt nhẽo, thường phải ăn kèm với giò chả và làm mau đầy bụng. Ngày xưa, những đêm gói bánh chưng ở sân đình, sân làng là những cơ hội cho trái gái gặp nhau, nên duyên chồng vợ sau những đêm dài thức canh lửa nấu bánh. Công việc làm bánh chưng bắt đầu từ những khâu chọn lá, rửa lá, ngâm nếp, ngâm đậu xanh, ướp thịt mỡ. Sau khi đã nấu chín đậu xanh, vo thành viên, thì công việc gói bánh bắt đầu.

Ensuite, on passe au stade de former les gâteaux de riz. Ils  doivent être carrés, mais dans le Sud du Vietnam, les gens les font aussi en rond, où ils remplacent le noyau salé composé de viande par les bananes sucrées. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr . Các đầu bếp thiện nghệ trổ tài gói bánh chưng tại Hà Nội.

Les gateaux de riz ronds sont sucrés. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Bánh tét tròn có nhân ngọt, thường là nhân chuối.

Les gâteaux de riz, crus, doivent être cuit à l’eau bouillante pendant 10 heurs sans interruption. L’occasion des nuits de veilles est donné, les jeunes restent toute la nuit à côté des marmites pour surveiller le niveau de l’eau et le feu. On bavarde, on raconte, on chante, on boit, on rit….sous le ciel bleu nuit éclairci par les étoiles et la demi-lune qui précèdent la premiere pleine lune de la nouvelle année . L’équipe de jeunes hommes qui surveillent la bonne marche des marmites toute la nuit. Une marmite contient environ 50 gateaux de riz d’un kilo brut. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Đội ngũ thanh niên trẻ, tươi cười, nấu bánh chưng suốt đêm, mỗi nồi bánh chứa khoảng 50 bánh chưng nặmg 1 kílô mỗi bánh.

Une fois cuits, il faut sortir toute de suite les gâteaux de riz et les tremper rapidement dans l’eau froide pour arrêter la cuisson. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Đúng sau mười tiếng nấu chín trong nước sôi thì phải vớt bánh ra, bỏ ngay vào thùng nước lạnh để rửa bọt bám vào lá bánh.

Et, les mettre en rangées pour les presser en évacuant le reste de l’eau et les former bien carrés. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Xong phải để cho bánh chưng ráo nước và ép bánh cho bánh vuông vắn.

Égouttés et refroidis, les gâteaux de riz doivent être essuyés avec soin. On y colle une étiquette en rouge et jaune doré, et parfois on en profite pour changer les ficèles neutres pour la cuisson en ficèles rouges pour la décoration. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Giai đoạn làm đẹp bánh thường do các cô gái trẻ đảm nhiêm lau chùi lá bánh cho sạch, thay dây cột bánh, hay dán giấy nhãn lên bánh.

Le gâteau de riz est ainsi prêt à être présenté en offrande sur l’autel des ancêtres ou comme cadeaux. Il se garde au minimum une semaine dans la température ambiante. Pour le consommer, soit on le mange froid ou réchauffé à la vapeur, ou encore grillé à la poêle. Bon appétit et Bonne Fête du Tet. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Sản phẩm bánh chưng đã hòan tất để đi biếu, tặng, và chưng lên bàn thờ.

Pour une famille une grande marmite de gâteaux de riz, fait avec 20 kilos de riz gluant, suffirait. La chaleur dégagée est insupportable dans la maison, et souvent par manque de place, les gens cuisent toujours dehors, dans la rue, chose inimaginable en France. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Một nồi bánh chưng, chứa được ít nhất 20 bánh gói bằng 20 chục kí gạo nếp, là đủ cho một gia đình, vừa ăn vừa biếu. Không thể nấu trong nhà vì sức nóng từ than củi tỏa ra, mọi người thản nhiên đặt nồi bánh nấu ngoài đường công cộng, một điều không thể xảy ra được trên nước Pháp cấm đốt lửa ngoài trời dù là trong sân vườn tư gia, đừng nói chi đến những nơi công cộng như đường xá, vỉa hè.

Les enfants, joyeux et polis, surveillent une marmite de gâteaux de riz posée sur le trottoir, en jouant. Ils demandent d’être photographiés sans se faire aucun soucis. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Các cháu bé vui đùa trước nhà, vừa canh nồi bánh chưng, hồn nhiên và rất vô tư đòi được « cô » chụp hình.

Dans les super-marchés les gens s’affolent pour acheter leurs réserves, car tous est fermé du dernier jour de l’année lunaire au 6 ème jour de la fête du Tet au minimum. Pour les étrangers il ne restera que les restaurants des grands hôtels ! Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Trong mọi siêu thị, dân chúng tấp nập hối hả mua sắm, cứ sợ thiếu món này, thiếu cái kia, vì mọi siêu thị đều đóng cửa từ trưa ngày 30 Tết và chỉ mở cửa sớm nhất là vào ngày mồng sáu Tết. Du khách thì chỉ còn có nước ăn nhờ ở đậu trong những khách sạn lớn bốn sao trở lên, vì khách sạn dưới ba sao thường không có lo phần ẩm thực cho du khách. Có khi họ bãi bỏ luôn phục vụ bữa ăn sáng trong ba bốn ngày Tết cho du khách đang ở trọ mà không hề báo trước cho khách biết, mặc kệ khách, cũng không trừ bớt tiền phòng đã có tính thêm tiền ăn sáng ! Than ôi !

Les fleurs sont les messagers du temps. Au printemps les fleurs font la concours de beauté lumineuse. Une maison de rêve au soleil, couverte de bougainvilliers, fleur tropicale par excellence. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Một ngôi nhà đẹp như trong mộng phủ đầy bới hoa bông giấy đẹp rực rỡ. Hoa là sứ giả của các mùa thiên nhiên. Mùa xuân, nhiều loài hoa đua nhau khoe sắc rực rỡ ! Bông giấy chỉ có ở những vùng nhiệt đới.

Une autre façon de préparer la fête du Tet: deux jeunes filles en tenue de fête s’amusent en se photographiant sur la plage, sous la lumière chaude du solei de l’après-midi. Photo: ©MathildeTuyetTran, France 2015 – http://mttuyet.fr – Hai cô gái trẻ mặc quần áo mới ngày Tết vui đùa chụp hình cho nhau trên bãi biển, dưới ánh nắng chiều vàng ấm.

Mưa phùn tháng Tết se se mát
Chợ chiều rảo lẹ phút cuối năm,
Ông Táo vừa lên phất đỏ lửa
Ven đường ai đốt tiễn ông đi,
Chợ hoa đà sắp tàn son phấn
Bông giấy mai đào quít cúc lan,
Cháu còn đỏ hỏn vùi lòng mẹ,
Lòng bà bừng ấm sáng mùa xuân,
Người đi xuôi ngược về quê đó
Con nít tung tăng khỏi đến trường,
Cô gái làm duyên khoe áo thắm
Tết đến rồi anh có thấy nao nao,
Hương thoảng thiêng liêng thơm ngây ngất
Mùi Tết này chỉ có ở quê hương
Dù không về nữa, thương nhớ Tết
Như nhớ đời mình tháng ngày phôi.

MTT – Xuân Ất Mùi 2015

Fleur de Mai – Hoa Mai vàng miền Nam, một biểu tượng của mùa Xuân và Tết Nguyên Đán.